Περιγραφή

Πρώτο έργο στον τόμο είναι η Προς Διόγνητο Επιστολή. Αποτελεί την πλέον χαρακτηριστική έκφραση αυτού του νέου πλαισίου και παρουσιάζει με εντυπωσιακή πυκνότητα τον τρόπο ζωής των χριστιανών μέσα στον κόσμο: παρόντες σε όλα, αλλά ταυτόχρονα διαφορετικοί, κάτοικοι της γης και συγχρόνως πολίτες μιας άλλης πατρίδας.

Στο επίκεντρο βρίσκεται ο Ιουστίνος ο Μάρτυρας, μορφή που εκφράζει όσο λίγοι τη συνάντηση του χριστιανισμού με τη φιλοσοφία. Ως άνθρωπος της ελληνικής παιδείας επιχειρεί να δείξει ότι ο χριστιανισμός δεν καταργεί τη λογική αναζήτηση, αλλά την οδηγεί στην πληρότητά της. Μέσα από τα έργα του, αλλά και από κείμενα που φέρουν έντονες ιουστίνειες επιρροές (Ψευδο-Ιουστίνος), η χριστιανική πίστη εκφράζεται στη «γλώσσα» του μορφωμένου ελληνορωμαϊκού κόσμου και απαντά στις κατηγορίες περί αθεΐας, παρανομίας ή κοινωνικής αποξένωσης των χριστιανών.

Την ίδια περίοδο οι διωγμοί εντείνονται και το μαρτύριο αποκτά κεντρική θέση στη ζωή της Εκκλησίας. Οι χριστιανοί νιώθουν την ανάγκη να καταγράψουν τους μαρτυρικούς θανάτους των μεγάλων πατερικών τους μορφώ. Έτσι, το Μαρτύριο του Πολυκάρπου συντάσσεται για να ενθαρρύνει τους πιστούς που διώκονται, ενώ λίγο μεταγενέστερα το Μαρτύριο του Ιουστίνου για να δείξει ότι η απολογία της πίστης δεν περιορίζεται στον λόγο, αλλά ολοκληρώνεται στη μαρτυρία της ζωής.

Τέλος, σταδιακά αναδύεται η εποχή των απολογητών, ανθρώπων με φιλοσοφική παιδεία και βαθιά γνώση του πολιτισμού τους, οι οποίοι επιχειρούν να εξηγήσουν την πίστη χωρίς να αρνηθούν τον διάλογο με τον κόσμο. Οι πρώιμες μορφές αυτής της πορείας, όπως ο Διονύσιος Κορίνθου και ο Μελίτων Σαρδέων, ολοκληρώνουν τον τόμο αυτό.

Ο τόμος καθίσταται έτσι ιδιαίτερα σημαντικός, διότι αποτυπώνει τη στιγμή κατά την οποία η Εκκλησία περνά σε μια δημόσια παρουσία μέσα στην κοινωνία, με λόγο και με πράξη. Για τον λόγο αυτό, ο δεύτερος τόμος δεν λειτουργεί μόνο ως συνέχεια, αλλά ως το σημείο όπου η αρχαία εκκλησιαστική μαρτυρία αποκτά μεγαλύτερη ένταση, βάθος και παγκόσμιο ενδιαφέρον.